Udzielasz okazjonalnych pożyczek prywatnych? Sprawdź, jak się zabezpieczyć?

Zgodnie z prawem, pożyczka jest umową pomiędzy pożyczkodawcą a pożyczkobiorcą, natomiast w sensie ekonomicznym może być także produktem finansowym. W szczególności w przypadku pożyczki, której może udzielić nie tylko bank, ale również instytucja pożyczkowa, a nawet osoba fizyczna. Dla wielu osób prywatnych udzielanie pożyczek stało się więc skutecznym sposobem na inwestowanie nadwyżek finansowych, jeżeli okazjonalnie chcą pożyczyć komuś pieniądze. Jeśli Ty także planujesz ulokować swoje wolne środki w taki sposób, koniecznie dowiedz się, jak zabezpieczyć swoje interesy.

Udzielając pożyczki prywatnej, wierzyciel ma prawo żądać od pożyczkobiorcy zabezpieczenia zwrotu pożyczonych pieniędzy. Może dokonać tego poprzez skorzystanie z rozmaitych narzędzi prawnych. W kolejnej części artykułu szczegółowo omówimy każde z zabezpieczeń. Podpowiemy także, jakie problemy najczęściej czekają na pożyczkodawców, udzielających pożyczek społecznościowych oraz wskażemy, jak sobie z nimi radzić.

Podstawowe zabezpieczenia pożyczki prywatnej

Niestety, całkowite i stuprocentowe zabezpieczenie spłaty pożyczki najczęściej nie jest możliwe. Osoby udzielające finansowania sięgają więc po mniej lub bardziej skuteczne narzędzia, które choć w pewnym stopniu zabezpieczają ich interesy. Dla celów dowodowych, jako potwierdzenie udzielenia pożyczki, zawsze należy zawierać umowę z pożyczkobiorcą. Wśród najczęściej stosowanych zabezpieczeń zwrotu pożyczki wymienić trzeba:

  • weksel in blanco z deklaracją wekslową;
  • oświadczenie pożyczkobiorcy o dobrowolnym poddaniu się egzekucji w formie aktu notarialnego;
  • zastaw rejestrowy;
  • poręczenie innej osoby;
  • przewłaszczenie rzeczy ruchomej na zabezpieczenie;
  • hipotekę ustanowioną na nieruchomości.

Umowa pożyczki

Zgodnie z prawem Art. 720 § 2 Umowa pożyczki, której wartość przekracza tysiąc złotych, wymaga zachowania formy dokumentowej.

Jej stronami mogą być wszystkie podmioty prawa cywilnego, czyli osoby fizyczne oraz osoby prawne (np. spółki akcyjne i z ograniczoną odpowiedzialnością, związki zawodowe, stowarzyszenia, fundacje, przedsiębiorstwa państwowe czy spółdzielnie). Definiując prawa i obowiązki każdej ze stron, zawarcie umowy co najmniej w formie dokumentowej zabezpiecza interes pożyczkobiorcy i pożyczkodawcy. Do zachowania dokumentowej formy czynności prawnej wystarcza złożenie oświadczenia woli w postaci dokumentu, w sposób umożliwiający ustalenie osoby składającej oświadczenie. Dokumentem jest nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią.

Koszt potwierdzenia zawarcia umowy pożyczki umową: bezpłatny dla obu stron umowy. Wzór umowy pomiędzy pożyczkodawcą a pożyczkobiorcą znajdziesz na końcu tego artykułu (Załącznik 1).

Weksel

Weksel jest papierem wartościowym, który stanowi zobowiązanie do bezwarunkowej zapłaty określonej sumy pieniędzy. Powinien być sporządzony na piśmie i odręcznie podpisany. Musi również zawierać takie elementy jak:

  • nazwę “weksel” w samym tekście dokumentu, w języku, w jakim go wystawiono;
  • przyrzeczenie bezwarunkowe zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej;
  • oznaczenie terminu płatności;
  • oznaczenie miejsca płatności;
  • nazwisko osoby, na której rzecz lub na której zlecenie zapłata ma być dokonana;
  • oznaczenie daty i miejsca wystawienia weksla.

Weksel in blanco jest to dokument, który nie zawiera wszystkich formalnie wymaganych przez Prawo wekslowe elementów weksla i taki właśnie, ale własnoręcznie podpisany przez wystawcę będącego dłużnikiem pożyczkodawcy jest jednym z najczęściej stosowanych sposobów zabezpieczenia pożyczki lub/i kredytu. Do weksla in blanco często dołącza się oświadczenie pożyczkobiorcy, w którym deklaruje on kiedy jego wierzyciel może weksel wypełnić pozostałymi elementami i zaopatrzyć go w datę płatności aby przedstawić weksel do zapłaty dla wystawcy. W przypadku braku płatności ze strony pożyczkobiorcy-wystawcy weksla, przedstawienie do zapłaty wypełnionego zgodnie z wolą dłużnika wekslowego weksla, daje podstawę do wystąpienia do sądu o nadanie wekslowi nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. Postepowanie nakazowe jest z założenia szybszym niż inne rodzaje postępowania sądowego. Nakaz zapłaty stanowi tytuł zabezpieczenia, i po nadaniu nakazowi zapłaty klauzuli wykonalności przez sąd, można od razu iść do komornika z egzekucją do majątku dłużnika na tej podstawie.

Ważne: jeśli pożyczkobiorca jest bankrutem, nie osiąga udokumentowanych dochodów oraz nie posiada majątku, wyegzekwowanie należności – nawet pomimo podpisanego weksla – może okazać się nieskuteczne lub niemożliwe.

Koszt zabezpieczenia pożyczki wekslem: taka metoda zabezpieczenia spłaty pożyczki jest stosunkowo niedroga. Gotowy do wydruku wzór weksla in blanco wraz z deklaracją wekslową, którą podpisuje dłużnik wystawca oraz instrukcją wypełnienia znajdziesz na końcu tego artykułu (Załącznik 2).

Dobrowolne poddanie się egzekucji przez pożyczkobiorcę w formie aktu notarialnego

Kolejnym sposobem zabezpieczenia spłaty pożyczki jest dobrowolne poddanie się egzekucji przez pożyczkobiorcę. Powinno być ono potwierdzone aktem notarialnym. Posiadając taki dokument, ominiesz żmudne postępowanie sądowe, którego celem jest udowodnienie istnienia roszczenia o zwrot pożyczki. Jedynym warunkiem, który umożliwi egzekucję należności jest uzyskanie sądowej klauzuli wykonalności na akcie notarialnym. Niestety, podobnie jak w przypadku weksla, jeśli dłużnik nie posiada majątku i stałych dochodów, które mogą stać się przedmiotem zajęcia komorniczego, odzyskanie pożyczonych pieniędzy może okazać się niemożliwe.

Koszt zabezpieczenia pożyczki oświadczeniem o dobrowolnym poddaniu się egzekucji: notarialny koszt sporządzenia oświadczenia o poddaniu się rygorowi egzekucji obliczany jest na podstawie kwoty, do której dłużnik będzie poddawał się egzekucji.

Maksymalna taksa za sporządzenie takiego oświadczenia obliczana jest na zasadach ogólnych i wynosi:

  • do 3 000 zł – 100 zł,
  • powyżej 3 000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3 000 zł,
  • powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł,
  • powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł,
  • powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1 010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000 zł,
  • powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4 770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł.

Do stawek tych należy doliczyć 23 proc. podatku VAT.

Zastaw rejestrowy

Przedmiotem zastawu rejestrowego mogą być ruchomości oraz zbywalne prawa majątkowe, np. udziały w spółce z o.o. Aby ustanowić zastaw, niezbędne jest zawarcie umowy zastawu. W przypadku braku spłaty pożyczki, wierzyciel będzie miał prawo zaspokoić swoje roszczenia z rzeczy albo z prawa obciążonego zastawem.

Zgodnie z Art. 312 Kodeksu cywilnego: zaspokojenie zastawnika z rzeczy obciążonej następuje według przepisów o sądowym postępowaniu egzekucyjnym.

Do otrzymania uprawnienia przejęcia rzeczy ruchomej na własność jest więc niezbędny:

  • wyrok zasądzający roszczenie,
  • klauzula wykonalności,
  • wniosek od komornika.

Ustanowienie takiego rodzaju zabezpieczenia, pozwala dłużnikowi na zatrzymanie zastawionej rzeczy, korzystanie z niej i pobieranie pożytków. Niezbędnym elementem ustanowienia zastawu rejestrowego jest podpisanie umowy zastawniczej. Dokument powinien zawierać takie elementy jak:

  • data,
  • imię i nazwisko (nazwa) oraz miejsce zamieszkania (siedziba) i adres zastawnika, zastawcy oraz dłużnika, jeżeli nie jest on zastawcą,
  • przedmiot zastawu i wskazanie wierzytelności zabezpieczonej zastawem.

Umowę należy sporządzić w trzech egzemplarzach – po jednym dla dłużnika, wierzyciela oraz sądu. Aby dokument nabrał mocy prawnej, niezbędny jest wpis w rejestrze zastawów. Należy dokonać go w wydziale gospodarczym sądu rejonowego, właściwego dla siedziby zastawcy albo dla miejsca jego zamieszkania. Do wniosku należy załączyć egzemplarz podpisanej przez obie strony umowy oraz dowód uiszczenia opłaty sądowej.

Koszt zabezpieczenia pożyczki zastawem rejestrowym: opłata za wpis zastawu do rejestru wynosi 200 zł. Zmiana wpisu wiąże się z opłatą w wysokości 100 zł.

Hipoteka

Zabezpieczenie pożyczki hipoteką może okazać się zdecydowanie skuteczniejsze niż użycie weksla. Zwłaszcza, jeśli kwota finansowania jest wysoka. Do powstania hipoteki niezbędny jest wpis w IV dziale księgi wieczystej nieruchomości, będącej przedmiotem zabezpieczenia. Jest on dokonywany na podstawie aktu notarialnego zawierającego umowę lub samo oświadczenie właściciela nieruchomości.

Jeśli zabezpieczeniem spłaty pożyczki jest hipoteka, wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi jej właściciela. Oświadczenie właściciela nieruchomości o ustanowieniu hipoteki powinno być – pod rygorem nieważności – złożone w formie aktu notarialnego. Taki sposób zabezpieczenia uwzględnia należność główną, odsetki oraz ewentualne koszty postępowania sądowego i egzekucyjnego. Co ważne, zaspokojenie roszczeń wierzyciela z przedmiotu hipoteki może nastąpić wyłącznie w drodze postępowania egzekucyjnego, po uprzednim uzyskaniu wyroku sądowego zasądzającego należność wierzyciela z tytułu zwrotu pożyczki.

Koszt zabezpieczenia pożyczki hipoteką: koszty zabezpieczenia hipotecznego są dość znaczne i należy najpierw skonsultować ich wysokość z notariuszem. Egzekucja na podstawie aktu notarialnego ustanawiającego hipotekę wymaga wszczęcia zwykłego postępowania sądowego o zapłatę i uzyskanie wyroku, a następnie klauzuli wykonalności. Sprawa taka może ciągnąć się latami.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie

Przewłaszczenie na zabezpieczenie polega na podpisaniu umowy o przeniesienie przez dłużnika (pożyczkobiorcę) na wierzyciela własności określonej rzeczy ruchomej. Aż do całkowitej spłaty długu wierzyciel pozostaje więc jedynym właścicielem przedmiotu przewłaszczenia. Czy pożyczkobiorca może użytkować przedmiot przewłaszczenia (np. auto) na dotychczasowych zasadach?

Wszystko zależy tu jedynie od dobrej woli pożyczkodawcy. Jeśli ten darzy dłużnika zaufaniem, nic nie stoi na przeszkodzie, aby umożliwił mu korzystanie z przedmiotu. Problematyczne może się okazać jednak realizowanie tej transakcji bowiem samochód wymaga dwukrotnego przerejestrowania w przypadku należytego wykonania umowy pożyczki, co powoduje oczywiste koszty administracyjne z tym związane. Teoretycznie tzw. fiducjarne (powiernicze) przeniesienie własności pojazdu może być dokonane bez tych wszystkich czynności administracyjnych, jednakże fakt, że w dowodzie rejestracyjnym figuruje pożyczkobiorca może finalnie uniemożliwić egzekucję z tego majątku dłużnika, w szczególności gdy pożyczkobiorca przewidując problemy ze zwrotem dokonania zbycia pojazdu osobie trzeciej działającej w dobrej wierze. W taki przypadku osoba ta skutecznie nabędzie samochód i nie wierzyciel nie będzie mógł kierować roszczeń to takiego nabywcy.

W przypadku terminowej spłaty zobowiązania, przeniesienie własności traci moc. Pożyczkobiorca staje się więc z powrotem całkowitym i jedynym właścicielem przedmiotu przewłaszczenia. Co ważne, umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie nie wymaga zachowania szczególnej formy (dla celów dowodowych wystarczy forma pisemna). Jeśli przedmiotem przewłaszczenia jest nieruchomość, wymagane jest zachowanie formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności. Zwrotne przeniesienie nieruchomości także wymaga tej formy.

To, co różni przewłaszczenie od hipoteki to fakt, że w przypadku pierwszego zabezpieczenia, wierzyciel nie musi prowadzić osobnej egzekucji z jego przedmiotu. Doprowadzając przedmiot do zbycia może przeznaczyć pozyskane w ten sposób pieniądze na poczet niespłaconego długu. W przypadku hipoteki niezbędne jest przeprowadzenie postępowania sądowego i sądowo-egzekucyjnego, po uprzednim uzyskaniu wyroku sądowego.

Koszt zabezpieczenia pożyczki poprzez przewłaszczenie na zabezpieczenie: w momencie, gdy dojdzie do rzeczywistego skorzystania przez wierzyciela z zabezpieczenia i przejęcia posiadania jego przedmiotu w związku z brakiem spłaty wierzytelności przez dłużnika, odprowadzanie podatku nie jest konieczne. Pod warunkiem jednak, że wartość przedmiotu odpowiada faktyczne kwocie zadłużenia. W takim przypadku wartość odpowiadająca kwocie kapitału pożyczki nie jest dla wierzyciela przychodem. Powinien on natomiast wykazać przychód w wysokości odsetek i innych należności pobocznych.

Poręczenie

Jeśli z uwagi na sytuację materialną pożyczkobiorcy nie chcesz korzystać z weksla, a hipoteka jest dla Ciebie zbyt kosztowna, możesz wyegzekwować kwotę zadłużenia dzięki poręczeniu. Pożyczki prywatne zabezpieczone w taki sposób są równie dobrze chronione jak te zabezpieczone hipoteką.

Zgodnie z Art. 876 Kodeksu cywilnego: przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał.

Jeśli chcesz zabezpieczyć spłatę pożyczki poręczeniem, koniecznie podpisz z żyrantem umowę poręczenia spłaty. Jednym z jej zapisów powinien być ten, obligujący poręczyciela do uiszczenia zadłużenie wobec wierzyciela, jeśli dłużnik swojego zobowiązania nie wykona. Oświadczenie o poręczeniu należy złożyć na piśmie pod rygorem nieważności.

Co, jeśli pożyczkobiorca i dłużnik nie wywiąże się ze swoich obowiązków? W takiej sytuacji wierzyciel ma prawo wystąpić przeciwko obu do sądu z pozwem o zapłatę.

Koszt zabezpieczenia pożyczki przez poręczenie: żaden przepis Kodeksu cywilnego nie stanowi o tym, że poręczenie jest odpłatne. W związku z tym to stronom umowy poręczenia pozostawiono swobodę w zakresie decyzji o ewentualnej odpłatności. Samo sporządzenie i podpisanie umowy poręczenia jest całkowicie bezpłatne. Wzór takiego dokumentu znajdziesz na końcu artykułu (Załącznik 3).

Na co warto zwrócić uwagę, udzielając pożyczki prywatnej?

Poniżej omówimy kilka typowych sytuacji, mogących stanowić źródło problemów z wyegzekwowaniem zwrotu należności. Podpowiemy także, jak wybrnąć z każdej z nich.

Pożyczka bez umowy, ale za to… w obecności świadków

Pożyczyłeś pieniądze koledze? Z racji zażyłości i długoletniej znajomości nie podpisaliście umowy? Jeśli pożyczkobiorca nie odda pieniędzy w terminie, możesz mieć spore problemy z wyegzekwowaniem zwrotu należności. Nawet, jeśli zdarzeniu towarzyszyła obecność świadków. Zgodnie z kodeksem cywilnym, udzielenie pożyczki w kwocie wyższej niż 1000 zł powinno zostać potwierdzone w formie dokumentowej. Przez pojęcie natomiast samego dokumentu rozumie się nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią (art. 773 KC). Ta nowa regulacja stanowi przykład odformalizowania obrotu i wykorzystania słabszej formy czynności prawnej niż pisemna dla zawarcia umowy pożyczki co do kwoty wyższej niż 1000 zł.

Przelew bankowy zamiast gotówki

Podpisując umowę pożyczkową, warto zaznaczyć w niej, że zarówno udzielenie, jak również spłata pożyczki zostaną zrealizowane przelewem na konto bankowe. Jeśli pożyczkobiorca zaprzeczy, że kiedykolwiek otrzymał od Ciebie pieniądze, potwierdzenie przelewu z Twojego banku będzie skutecznym dowodem. Taki zapis okaże się istotny także w innych okolicznościach. Np. wtedy, gdy pożyczkobiorca twierdzi, że zwrócił pożyczone pieniądze (co nie ma pokrycia w rzeczywistości). Jeśli umowa wyraźnie określa, że zwrot ma nastąpić w formie przelewu na konkretny rachunek, uzyskanie korzystnego dla Ciebie wyroku będzie zdecydowanie łatwiejsze. Jeśli z jakiegokolwiek powodu nie możesz wypłacić/odebrać pieniędzy przelewem, warto pomyśleć o pisemnym pokwitowaniu odbioru pieniędzy przez pożyczkobiorcę.

Pożyczka prywatna a wspólnota majątkowa

Jeśli osoba, której udzielasz pożyczki pozostaje w związku małżeńskim w którym obowiązuje wspólnota majątkową, współmałżonek powinien wyrazić pisemną zgodę na zaciągnięcie finansowania.  Bez niej ewentualna egzekucja będzie mogła być toczona jedynie z majątku i wynagrodzenia osoby, której pożyczyłeś pieniądze, a nie z ich majątku wspólnego.

Brak harmonogramu spłat

Umowa pożyczki powinna zawierać dokładną informację o tym, w jakim terminie i w jakich kwotach ma następować zwrot pożyczonych pieniędzy. To również pomoże uniknąć wszelkich nieporozumień oraz zażądać odsetek ustawowych. Co, jeśli pożyczkodawca zapomniał o umieszczeniu w dokumencie takiego zapisu?

Jeśli w umowie nie będzie terminu, w jakim pożyczka ma zostać spłacona, przyjmuje się, że pożyczkobiorca ma na spłatę 6 tygodni od momentu, w którym wypowiesz taką umowę.

Pożyczkobiorca nie płaci – co zrobić?

Termin spłaty pożyczki minął, a na Twoje konto nie wpłynęła rata pożyczki?
Sprawdźmy, co zrobić w takiej sytuacji.

Konsekwencje nieterminowej spłaty pożyczki powinny regulować zapisy umowy pożyczkowej.
Działania wierzyciela, zmierzające do wyegzekwowania spłaty należności będą zależeć również od rodzaju ustanowionego zabezpieczenia spłaty lub jego braku. Zawsze jednak przed skierowaniem sprawy do sądu wierzyciel powinien wezwać swojego dłużnika do zwrotu pożyczki i mieć dowód takiego wezwania. Przyda się ono przed sądem bowiem procedura cywilna wymaga abyś podjął próbę mediacji albo ugodowego rozwiązania sporu przed założeniem sprawy sądzie.

Prawno-podatkowe aspekty udzielania pożyczek prywatnych

Możliwe oprocentowanie pożyczki prywatnej

Zgodnie z art. 720 Kodeksu cywilnego umowa pożyczki nie musi być oprocentowana. W konsekwencji oprocentowanie należy się pożyczkodawcy tylko wtedy, gdy zostało wprost przewidziane w umowie. Wysokość odsetek kapitałowych, czyli odsetek za “korzystanie z kapitału w okresie, na jaki została udzielona pożyczka, strony powinny więc określić w umowie.
Warto pamiętać przy tym, że maksymalne oprocentowanie nie może przekroczyć w stosunku rocznym dwukrotności wysokości odsetek ustawowych. Odsetki ustawowe wynoszą obecnie 5% p.a. i równe są sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego (dziś to 1,5%) i 3,5 punktów procentowych.

Na podstawie art. 359 kodeksu cywilnego:
§ 2. Jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, należą się odsetki ustawowe w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych.
§ 21. Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych (odsetki maksymalne).
§ 22. Jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne.

Opodatkowanie dochodów z kapitałów z pożyczki prywatnej

Udzielanie pożyczek społecznościowych to może być krótkoterminowa operacja finansowa na pożyczonym własnym kapitale. A to oznacza, że osiągnięty z niej dochód podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Niejednokrotnie zdarza się, że spóźnialscy pożyczkobiorcy szantażują wierzycieli, strasząc ich donosem do urzędu skarbowego. Aby wyeliminować taki scenariusz, warto więc zadbać o dopełnienie obowiązków względem fiskusa.

Aby precyzyjnie omówić temat opodatkowania zysków, płynących z udzielania pożyczek prywatnych, w pierwszej kolejności należy zdefiniować obie strony umowy pożyczkowej.
Każdą z nich może być bowiem zarówno osoba fizyczna, jak również osoba prawna, czyli np. spółka. Niestety, znalezienie cienkiej czerwonej linii, wyznaczającej moment, w którym działalność polegająca na udzielaniu pożyczek staje się de facto działalnością gospodarczą nie zawsze jest łatwa.

Obie definicje zawarte w Kodeksie cywilnym określają konsumenta i przedsiębiorcę w sposób funkcjonalno-sytuacyjny, odnosząc się do konkretnej czynności prawnej dokonywanej pomiędzy nimi. Czynność taka powinna mieścić się w zakresie działalności gospodarczej lub zawodowej przedsiębiorcy i pozostając równocześnie poza ramami działalności gospodarczej lub zawodowej konsumenta. Kiedy dana czynność staje się przedmiotem działalności gospodarczej?

W myśl ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, która wprowadza pojęcie działalności gospodarczej, działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Działalność usługowa wykonywana w sposób ciągły i zorganizowany będzie powodowała zatem konieczność uznania ciągłego i zorganizowanego udzielania pożyczek pieniężnych za działalność gospodarczą, czego skutkiem będzie wpadnięcie takiego przedmiotu działalności do kręgu działalności regulowanej, której nie może wykonywać osoba fizyczna.

W myśl bowiem ustawy o kredycie konsumenckim Instytucja pożyczkowa może prowadzić działalność wyłącznie w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością albo spółki akcyjnej, której minimalny kapitał zakładowy instytucji pożyczkowej wynosi 200 000 zł. Kapitał zakładowy może być pokryty wyłącznie wkładem pieniężnym. Środki na pokrycie tego kapitału nie mogą pochodzić z kredytu, pożyczki, emisji obligacji lub ze źródeł nieudokumentowanych. Członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej lub prokurentem instytucji pożyczkowej może być wyłącznie osoba, która nie była prawomocnie skazana za przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu, obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi lub przestępstwo skarbowe. Instytucja pożyczkowa może podjąć wykonywanie działalności po uzyskaniu wpisu do rejestru instytucji pożyczkowych. Za dzień rozpoczęcia działalności przez instytucję pożyczkową uważa się dzień dokonania wpisu do rejestru instytucji pożyczkowych.

Za orzeczeniem WSA, sygn. akt III SA/Gl 544/17 – wyrok WSA Gliwice z dnia 11-07-2017 przyjąć należy, że wszelkie działania cechujące się fachowością (stałym, nieokazjonalnym, nieamatorskim charakterem), podporządkowaniem regułom opłacalności i zysku lub zasadzie racjonalnego gospodarowania, działaniem na własny rachunek, powtarzalnością działań i uczestnictwem w obrocie gospodarczym, wypełniają znamiona działalności gospodarczej. Wymóg, aby działalność gospodarcza prowadzona była w sposób zorganizowany implikuje po stronie podmiotu wykonującego taką działalność występowanie pewnej struktury organizacyjnej. Jednakże należy wskazać, że przepisy prawa nie narzucają ani stopnia zorganizowania, ani formy organizacyjnej wykonywania działalności gospodarczej. O ich wyborze decyduje zwykle rodzaj i wielkość (rozmiar) działalności, jej przedmiot, warunki panujące na rynku i wiele innych czynników o charakterze zewnętrznym i subiektywnym.

Forma prawna obu stron umowy a opodatkowanie

Opodatkowanie incydentalnej pożyczki udzielonej przez osobę prywatną innej osobie prywatnej, w myśl ustawy o podatku od czynności cywilno-prawnych, powoduje, że podatkowi temu podlegają umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, oraz zmiany tych umów, jeżeli powodują one podwyższenie podstawy opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Stawka podatku wynosi 2% wartości pożyczki a obowiązek jego zapłaty ciąży na pożyczkobiorcy.

Warto dodać tutaj, że – jak wynika z Art. 1 ust. 3 pkt 1 upcc, w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 9 upcc – w przypadku, gdy pożyczkodawcą jest wspólnik spółki osobowej, zaś pożyczkobiorcą ta spółka, wówczas pożyczka taka jest traktowana jako zmiana umowy spółki, a w konsekwencji opodatkowana stawką 0,5%.

W przypadku osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej od kwot otrzymanych odsetek czy innego wynagrodzenia z tytułu udzielonej pożyczki należy odprowadzić zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 19%. Dochód z tytułu udzielonej pożyczki należy wykazać w zeznaniu rocznym PIT.

W przypadku, gdy pożyczkobiorcą będzie przedsiębiorca, na udzielającym nie ciążą żadne obowiązki podatkowe. W takim przypadku przychód z odsetek od pożyczki jest traktowany jako przychód z działalności gospodarczej. Ma on więc obowiązek zapłaty podatku od odsetek, łącznie z pozostałym przychodem z działalności gospodarczej oraz wykazać cały przychód w zeznaniu rocznym.

Niektóre pożyczki podlegają zwolnieniu z PCC a dotyczy to pożyczek udzielanych:

  • A) przez przedsiębiorców niemających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub zarządu, prowadzących działalność w zakresie kredytowania oraz udzielania pożyczek;
  • B) w formie pieniężnej na podstawie umowy zawartej między osobami, o których mowa w art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2017 r. poz. 833 i 858), w wysokości przekraczającej kwotę, określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, pod warunkiem:
    • złożenia deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych właściwemu organowi podatkowemu w terminie 14 dni od daty dokonania czynności, z wyłączeniem przypadku, gdy umowa została zawarta w formie aktu notarialnego;
    • udokumentowania otrzymania pieniędzy przez biorącego pożyczkę dowodem przekazania na jego rachunek płatniczy lub na jego inny rachunek w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, lub przekazem pocztowym;
  • C) na podstawie umowy zawartej między osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej do wysokości kwoty niepodlegającej opodatkowaniu – na zasadach określonych w przepisach o podatku od spadków i darowizn;
  • D) na podstawie umowy zawartej między innymi podmiotami niż osoby, o których mowa w lit. b i c, do łącznej wysokości nieprzekraczającej kwoty 5000 zł od jednego podmiotu i 25 000 zł od wielu podmiotów – w okresach 3 kolejnych lat kalendarzowych, począwszy od dnia 1 stycznia 2009 r.;
  • E) z kas lub funduszów zakładowych, funduszów związków zawodowych, pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, koleżeńskich kas oszczędnościowo-pożyczkowych działających w wojsku oraz z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych;
  • F) z utworzonych w drodze ustawy innych funduszów celowych
  • G) przez wspólnika (akcjonariusza) spółce kapitałowej.

Dla pożyczkodawcy, udzielającego prywatnie pożyczki, odsetki od udzielonej pożyczki pozostają przychodem z kapitałów pieniężnych. A to oznacza, że podlegają one opodatkowaniu zryczałtowanym podatkiem dochodowym w wysokości 19%.

Dodaj opinię

Uprzejmie informujemy, że komentarze zawierające wulgaryzmy lub niezgodne z zasadami języka polskiego nie będą publikowane w naszym serwisie.