Coraz niższy poziom moralności finansowej Polaków

Aktualizacja: 2019-07-15
Data publikacji: 2019-07-12
Autor: Marta Kazimierska
Ocena: 4.74
(ilość ocen: 23)

“Państwo zabiera mi tyle pieniędzy przez podatki, że muszę sobie jakoś radzić”. Zapewne nierzadko słyszałeś takie zdanie padające z ust przedsiębiorcy lub “przeciętnego Kowalskiego”. Zastanawiałeś się wówczas nad własnym przyzwoleniem na podobne zachowania? Próby obejścia systemu podatkowego, niespłacanie zobowiązań finansowych czy brak cywilnej uczciwości w codziennym życiu, to tylko niektóre przykłady pogarszającej się moralności finansowej Polaków. Jakie praktyki uważamy za haniebne, a na jakie przymknęlibyśmy oko i dlaczego?

Możliwe obszary nieetycznych zachowań finansowych

Czytając o pogarszającym się poziomie moralności finansowej Polaków, zastanawiasz się zapewne, na jakiej podstawie formułuje się podobne wnioski. Otóż Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce przygotowuje corocznie raport, w którym przedstawia wnioski z badań opartych o odpowiedzi respondentów na zestaw pytań dotyczących ich zachowań w obszarze finansów. Ostatnie trzy lata pokazały niestety niepokojący trend w zakresie etyki ekonomicznej polskich konsumentów, ale o tym później. Na podstawie oceny, jakich okołofinansowych zachowań sporządzono powyższy raport?

Zacznijmy od sytuacji, które mogą przydarzyć Ci się każdego dnia. Załóżmy, że płacisz za zakupy w sklepie lub za paliwo na stacji benzynowej. Odchodząc od kasy orientujesz się, że kasjer pomylił się na swoją niekorzyść i wydał Ci zbyt dużo pieniędzy, ale nie informujesz o tym sprzedawcy i wychodzisz ze sklepu/stacji. Czy zachowanie tego typu uznałbyś za niemoralne? Inna sytuacja: czy zdarzyło Ci się kiedyś zgłaszać do ubezpieczyciela szkody odniesione w wyniku wypadku? Czy zawyżenie poniesionych strat celem uzyskania większego odszkodowania uznałbyś za wysoce nieetyczne? I wreszcie – czy kiedykolwiek umawiałeś się z dostawcą dóbr lub usług na zapłatę gotówką bez wystawiania rachunku, aby uniknąć płacenia podatku VAT? Czy czujesz wewnętrzne przyzwolenie na takie działania? Zanim zobaczysz, jak odpowiadali badani, spróbuj sam przewidzieć własne reakcje w powyższych sytuacjach.

Jaka grupa osób najczęściej boryka się z zachowaniami, które mogą zostać uznane za finansowo nieetyczne? Zapewne będą to dłużnicy, którzy za wszelką cenę chcą uniknąć ściągnięcia zaległych należności przez powołane do tego organy. W jakim stopniu częste zmienianie rachunków bankowych celem uniknięcia zajęcia komorniczego uznasz za niemoralne? Czy przepisywanie majątku na innych członków rodziny, aby uciec przed wierzycielami spotka się z Twoim wewnętrznym przyzwoleniem? A jak ocenisz osoby pracujące “na czarno” i chcące w ten sposób zapobiec ściągnięciu ciążących na nich długów? To kolejne z obszarów, na podstawie oceny których KPF sporządziło omawiany raport.

Ostatnia grupa pytań dotyczy działań okołokredytowych. Zdarzyło Ci się kiedyś zataić informacje, które mogłyby uniemożliwić Ci otrzymanie pożyczki? Czy uważasz takie zachowanie za niemoralne? A czy wiesz, że za takie powinno zostać uznane zaciąganie kredytu bez zapoznania się z warunkami jego spłaty? Do tego obszaru należy również sytuacja, która na szczęście w znakomitej większości przypadków została oceniona jednoznacznie. Chodzi mianowicie o staranie się o kredyt posługując się dokumentem tożsamości innej osoby.

Jak możesz zauważyć, badanie przeprowadzono na podstawie zachowań finansowych mieszczących się w różnych obszarach życia konsumenta. Zapewne jesteś ciekaw, jakie wyniki otrzymali badacze. Odpowiedzi udzielamy poniżej.

Polska moralność finansowa w liczbach

Kolejny rok z rzędu, zbieranie danych do raportu KPF rozpoczęła od zadania respondentom najbardziej uniwersalnego w zakresie finansowej moralności pytania: “Czy zgadza się Pani/Pan z poglądem, że oddawanie długów jest zawsze obowiązkiem moralnym?” Dlaczego zagadnienie to uznano za uniwersalne? Otóż dlatego, że jego kontekst odnosi się nie tylko do sfery finansowej, ale również do ogólnego szacunku dla cudzej własności oraz poczucia obowiązku, co do dotrzymywania postanowień zawieranych umów. Jak bowiem wyglądałoby funkcjonowanie w przestrzeni społecznej bez przestrzegania powyższych norm? Sprawdźmy zatem,w jaki sposób kształtowały się odpowiedzi rodaków na powyższe pytanie.

moralność finansowa Polaków - wykres

Jak możesz zauważyć na powyższym wykresie, aż 94% Polaków uważa oddawanie długów za obowiązek moralny, a tylko 1% badanych ma na ten temat zupełnie odmienne zdanie. Niepokój analityków budzi jednak 5% respondentów, którzy udzielili odpowiedzi “Trudno powiedzieć”. Dlaczego? Wyjaśnienie możesz znaleźć w poniższej tabeli:

moralność finansowa Polaków - tabela 1

Chociaż norma moralna dotycząca wymagalności spłacania długów jest trwała i akceptowana w społeczeństwie, to badacze zwrócili uwagę na malejący z roku na rok odsetek deklaracji pozytywnych w tym względzie. Dodatkowo niepokojący jest wzrost osób niezdecydowanych w kwestii podejścia do tej normy moralnej. To pierwszy sygnał świadczący o tym, że etyka finansowa Polaków może charakteryzować się nieco gorszą kondycją niż miało to miejsce w poprzednich latach. Pamiętaj jednak, że respondenci odpowiadając na postawiane im pytanie, mogli kierować się różnymi przesłankami. Nie musiało to być ich wewnętrzne przekonanie o słuszności normy, ale na przykład zewnętrzna presja otoczenia.

Poziom przyzwolenia jako ważny składnik moralności finansowej

Wróćmy teraz do obszarów, a właściwie pytań, które badacze KPF zadali ankietowanym. Celem lepszego zobrazowania otrzymanych przez nich wyników, musisz wiedzieć, że każde z postawionych zagadnień respondenci ocenili w skali mierzącej poziom przyzwolenia na określone zachowania. Udzielając odpowiedzi czasem, często lub zawsze badani wskazali w jakim stopniu nakreślone sytuacje uważają za moralnie dopuszczalne, a jakie zdecydowanie nie. Te ostatnie oznaczano odpowiedzią nigdy. W ten sposób uzyskano Indeks Akceptacji Nieetycznych Zachowań Finansowych, który stanowi średnią sum odsetków odpowiedzi czasem, często i zawsze na określone pytania badające poziom przyzwolenia na przedstawione sytuacje. Dzięki uzyskanym danym, analitycy mogli ustalić porządek normatywny ukierunkowany na nadużycia finansowe konsumentów:

moralność finansowa Polaków - tabela 2

Jakie wnioski płyną z przedstawionych wyżej wyników? Przede wszystkim zobaczysz, że Polacy są najmniej skłonni do usprawiedliwiania zachowań znajdujących się po dwóch stronach skali możliwych konsekwencji prawnych ich praktykowania. Prawie bez wyjątku respondenci nie udzielają przyzwolenia na posługiwanie się dokumentami tożsamości innej osoby celem uzyskania kredytu. Na drugim miejscu pod względem moralnego napiętnowania znalazł się natomiast brak zwrócenia uwagi kasjerowi, który wydając resztę, pomylił się na swoją niekorzyść. Zwróć jednak uwagę, że blisko jedna piąta badanych jest skłonna takie zachowanie usprawiedliwić.

Sytuacjami, na które natomiast udzielono w badaniu największego przyzwolenia, to zaciąganie kredytu bez zapoznania się z warunkami jego spłaty, praca na czarno celem uniknięcia ściągnięcia zadłużenia z pensji, czy płacenie gotówką bez rachunku, aby nie ponosić dodatkowych kosztów w postaci podatku VAT.

Dlaczego akurat w ten sposób kształtują dwa bieguny w rozkładzie procentowym omawianego porządku normatywnego? Badacze Komisji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce wskazują na możliwe wystąpienie różnicy pomiędzy aktywnym i pasywnym wykorzystywaniem nielegalnych działań. Oznacza to, że takie działania, jak posługiwanie się nie swoimi dokumentami w procesie pożyczkowym, stanowi intencjonalne popełnienie przestępstwa. Takie sytuacje natomiast, jak unikanie płacenia płacenia podatku VAT czy praca na czarno, to wykorzystywanie nadarzającej się okazji lub reakcja na zastany splot zdarzeń. Pokazuje to też, że moralność finansowa badanych sprzężona jest z systemem prawnym, gdyż najmniejszego przyzwolenia udzielają oni na zachowania, za które grożą najwyższe kary.

Na szczególną uwagę w omawianym badaniu zasługuje kwestia zatajania informacji mogących negatywnie wpłynąć na ocenę wnioskodawcy podczas starania się o kredyt. Warto, abyś zauważył, że na przestrzeni ostatnich lat nastąpił znaczny wzrost przyzwolenia na takie zachowania. Jest to kolejny sygnał ostrzegający przed postępującą erozją norm moralnych w sferze finansów. Ciekawi Cię zapewne, czym badani respondenci byli skłonni usprawiedliwiać wątpliwe etycznie zachowania. Już śpieszymy z odpowiedzią.

Dlaczego akceptujemy to, co powinno być nieakceptowalne?

Wyjaśnienie powyższego zagadnienia jest proste: dla zdobycia korzyści i uniknięcia sytuacji niepożądanych. Żyjemy w społeczeństwie, które coraz silniej ukierunkowuje się na zachowania hedonistyczne. Własna korzyść, czy przyjemność skłania do wewnętrznego przyzwolenia na zachowania moralnie wątpliwe, ale otwierające drogę do uzyskania tego, czego pragniemy. Zaspokojenie egoistycznych potrzeb staje się bardziej powszechne niż kiedykolwiek, a ustawianie ich na pierwszych miejscach w hierarchii wartości nikogo już nie dziwi. Zatajanie niewygodnych informacji celem uzyskania kredytu, czy wyolbrzymianie szkód, aby uzyskać większe odszkodowanie spotykają się, o zgrozo, z coraz większym społecznym przyzwoleniem.

Wróćmy teraz do zdania, które otworzyło ten artykuł. Wskazuje ono jednoznacznie na przeniesienie winy za niemoralne zachowania finansowe na “drugą stronę”. Państwo, kredytodawcy, bezwzględni wierzyciele, złośliwa była żona wymuszająca alimenty – oto “prawdziwi winni” naszych nieszczęść. Zapewne niejednokrotnie spotkałeś się z sytuacją, w której różne grupy społeczne buntują się ze względu na obecną organizację systemu ubezpieczeń społecznych, działanie i stronniczość sądów czy zbytnią chciwość banków nakładających na swoich klientów coraz więcej opłat. Abstrahując od oceny zasadności tych argumentów, z pewnością wiesz, że nie mogą być one podstawą do usprawiedliwiania zachowań niemoralnych. Niestety, wyniki zawarte w omawianym raporcie przeczą oczywistości tego twierdzenia.

“Wszyscy tak robią”. Oto kolejna przyczyna, dla której Polacy udzielają przyzwolenia na niektóre wątpliwe etycznie zachowania w obszarze finansowym. Rozproszona odpowiedzialność dla wielu osób stanowi świetne usprawiedliwienie dla takich działań. Poczułeś kiedykolwiek irytację związaną z uzyskaniem przez inną osobę określonej korzyści na drodze nie do końca uczciwego działania? Kiedy Ty próbujesz postępować moralnie, ktoś inny cieszy się z uzyskanych nieetycznie dóbr, o których możesz jedynie pomarzyć będąc wiernym swoim zasadom. Takie sytuacje często skłaniają ludzi do przewartościowania systemu moralnego w myśl zasady “jeśli robią tak wszyscy, to ja też”. Stąd już niedaleka droga do uczynienia z zachowań nieetycznych, nowego standardu postępowania.

Postępująca erozja finansowej moralności – co nas czeka?

Jakie mogą być skutki utrzymywania się lub pogłębiania trendu zarzucania moralnych wartości w obszarze finansów? Zapewne nietrudno będzie Ci wyobrazić sobie konsekwencje nagminnego zatajania informacji podczas starania się o pożyczki czy kredyty. Uzyskanie pożyczek przewyższających możliwości spłaty pożyczkobiorcy będzie sukcesywnie wpędzać go w finansowe kłopoty. Jak ma natomiast poprawnie funkcjonować system podatkowy, jeżeli unikanie płacenia podatków stanie się standardem? Dokąd wreszcie zmierza społeczeństwo, w którym nie funkcjonują na co dzień zasady cywilnej moralności np. podczas dokonywania zakupów dóbr lub usług?

Sankcje prawne, kłopoty finansowe, powiększające się długi, przyczynianie się do uszczuplania budżetu państwa, a przede wszystkim absolutny brak zaufania między ludźmi, to tylko niektóre z możliwych konsekwencji postępującej erozji zasad moralnych w świecie finansów. Chcąc odwrócić ten kierunek powinieneś tak, jak w przypadku każdej zasadniczej zmiany – zacząć od siebie.

Polecane oferty

Z pożyczek Vivus skorzystało już kilka milionów osób w Polsce jak i za granicą. Jeśli jeszcze nie wziąłeś swojej pierwszej chwilówki – Vivus będzie chyba najlepszym rozwiązaniem.

Pierwsza darmowa pożyczka do 5000 zł. Jedna z najczęściej wybieranych pożyczek przez użytkowników naszego portalu. Ceniona szczególnie za bezproblemowość i szybkość.

Na nieprzewidziane wydatki Wonga przygotowała ofertę pożyczki do 1500 zł na 30 dni za 10 zł dla nowych klientów lub pożyczkę do 15 tys. zł na 3 lata.

SolCredit jest innowacyjną firmą, która szybko pozwoli znaleźć Ci finansowanie. Dla nowych klientów pierwsza pożyczka do 5000 zł za darmo.

Komentarze

Dodaj komentarz do artykułu:

Uprzejmie informujemy, że komentarze zawierające wulgaryzmy lub niezgodne z zasadami języka polskiego nie będą publikowane w naszym serwisie.