Oszustwa finansowe – na co musisz uważać w 2020 roku?

Aktualizacja: 2019-12-09
Data publikacji: 2019-11-22
Autor: Emila Biernaciak
Ocena: 4.2
(ilość ocen: 5)

Rynek finansowy jest jednym z głównych elementów gospodarki każdego kraju. To na nim odbywa się wymiana kapitału – ci, którym brakuje środków, mogą je wypożyczyć od podmiotów dysponujących nadwyżkami. Jednak to również miejsce, od zawsze będące na celowniku różnego rodzaju oszustów. Wyłudzenia, fałszerstwa, kradzieże – na jakie oszustwa finansowe powinieneś uważać w 2020 roku?

Działający przy Rzeczniku Finansowym, Doradczy Komitet Naukowy wydał we wrześniu 2019 roku raport “Nieprawidłowości na rynku finansowym a ochrona konsumenta”. Przybliża on zakres nieprawidłowości i oszustw finansowych występujących na polskim rynku finansowym. Pokazuje też, że choć konsumenci mogą liczyć na pomoc wielu instytucji, wciąż bywają bezbronni w obliczu nielegalnych praktyk podmiotów finansowych. Z jakimi problemami muszą się borykać?

Oszustwa finansowe w sektorze bankowym

Sektor bankowy jest jednym z kluczowych z punktu widzenia zarówno całej gospodarki, jak i poszczególnych jednostek. Transakcje odbywające się w ramach struktur bankowych od zawsze cieszyły się zaufaniem społecznym. Każda próba naruszenia bezpieczeństwa tych procesów, może przynieść szereg negatywnych skutków.

Pomimo tego, a może właśnie z powodu istotności tej branży, sektor bankowy co roku narażony jest na liczne, (udane lub nie) próby oszustw finansowych.

Oszustwa kredytowe

Od wielu lat, niechlubnym liderem przestępstw związanych z sektorem bankowym są oszustwa kredytowe. Polegają one na wyłudzeniu pożyczki lub kredytu, przez osoby nieuprawnione, z wykorzystaniem fałszywych dokumentów.

Jedną z popularniejszych technik oszustw kredytowych wciąż jest tzw. kredyt na słupa. Inicjator takiego oszustwa, wykorzystuje inną osobę (tzw. słupa), do założenia konta w banku i zaciągnięcia kredytu. Ofiarami są zwykle ludzie będący w trudnej sytuacji finansowej (bezrobotni, uzależnieni od alkoholu lub narkotyków), którzy godzą się na proceder, w zamian za drobny procent pożyczki.

Wyłudzeń dokonuje się również z wykorzystaniem kradzionych danych – przykładem może być wyłudzenie kredytu na xero lub skan dowodu osobistego. Ofiara, której danych użyto, najczęściej pozostaje nieświadoma, aż do momentu uruchomienia procedur windykacyjnych.

Dobra wiadomość jest taka, że według statystyk Policji, liczba stwierdzonych oszustw finansowych, polegających na wyłudzenia kredytu systematycznie spada.

Stwierdzone wyłudzenia kredytu.

Źródło: opracowanie Chwilowo.pl na podstawie raportu “Nieprawidłowości na rynku finansowym a ochrona konsumenta”

Ich liczba wciąż jednak sięga 3 tysięcy. A przestępcy nie próżnują – jak wynika z raportu infoDOK, tylko w II kwartale 2019 roku odnotowano ponad 1000 prób wyłudzeń kredytów.

Phishing

Inną, stosunkowo młodą metodą oszustw finansowych jest tzw. phishing. Polega on na podszywaniu się oszustów pod bank (czy inną instytucję pożyczkową), najpierw w celu wyłudzenia poufnych informacji, a następnie kredytu. Wykorzystują do tego łudząco podobną, ale podrobioną stronę internetową instytucji. Nic nie podejrzewająca ofiara, wpisuje na niej swoje dane logowania, które oszuści przechwytują i używają do wypłacenia środków z konta i zaciągania pożyczek.

Warto zauważyć, że poszkodowani, nie natrafiają na fałszywe strony przypadkiem. Link trafia do nich za pośrednictwem maila lub wiadomości SMS. Między innymi pozyskaniu tych danych, służą ataki hakerskie na bazy teleadresowe sklepów internetowych i innych podmiotów.

Statystyki policji, dotyczące phishingu i e-bankowości są niestety alarmujące. Według danych, w 2014 roku odnotowano 585 tego typu przestępstw. W 2017 roku było już 1,8 tysiąca, a w 2018 roku liczba ta sięgnęła 3,6 tysięcy.

Piramidy finansowe

Raport “Nieprawidłowości na rynku finansowym a ochrona konsumenta” wskazuje też piramidy finansowe, jako jedno z popularniejszych oszustw finansowych. Ich twórcy, pozyskując członków i ich środki, obiecują odsetki znacznie przewyższające te, dostępne na rynku. Zyski w piramidzie nie pochodzą jednak z inwestycji, ale z wpłat dalej werbowanych uczestników. Kiedy członków przestaje przybywać, piramida się zawala, a osoby, które w nią “zainwestowały” tracą zwykle wszystkie pieniądze.

W 2017 roku, toczyły się 52 sprawy związane z piramidami finansowymi. Kolejny rok przyniósł już 57 takich spraw. Na koniec II kwartału 2019 roku było ich już 43. Rosnąca liczba podobnych dochodzeń jest wyjątkowo niepokojąca, biorąc pod uwagę głośne afery ostatnich lat – m.in. Amber Gold, Finroyal czy Skyline. Oznacza to, że wielu ludzi wciąż pozwala się zwodzić oszustom.

Oszustwa finansowe sektora bankowego obejmują również nielegalną działalność pracowników instytucji, polegającą m.in. na podrabianiu podpisów klientów, kradzieży gotówki lub loginów i haseł do kont, poświadczaniu nieprawdy czy generowaniu fałszywych umów bankowych. Niestety, trudno zakładać, że rok 2020 będzie wolny od tego typu problemów. Korzystając z usług bankowych warto zatem zachować czujność.

Nieprawidłowości i oszustwa finansowe na rynku kredytów konsumenckich

Równolegle do sektora bankowego funkcjonują różnego rodzaju firmy pożyczkowe. Ich działalność opiera się głównie na udzielaniu produktów znanych jako chwilówki. Przez wiele lat status pożyczek pozabankowych był nieunormowany. Dopiero ustawa antylichwiarska, wprowadzona w 2016 roku, zaliczyła je do grona kredytów konsumenckich. Efektem zmian była silniejsza kontrola nad rynkiem pozabankowym, który podobnie jak sektor bankowy, nie jest wolny od nadużyć.

Naruszanie obowiązków informacyjnych

Głównym przewinieniem sektora pozabankowego jest nierzetelne wywiązywanie się z obowiązku udzielenia klientowi pełnej informacji na temat kredytu i związanych z nim kosztów. Taki obowiązek nakłada na pożyczkodawców art. 13. Ustawy o kredycie konsumenckim. Jak wskazuje raport biura Rzecznika Finansowego, zdarzały się incydenty związane z:

  • brakiem dokładnych danych na temat kosztów kredytu, wysokości karnych odsetek, wysokości RRSO, wysokości całkowitej kwoty kredytu czy całkowitej kwoty do zapłaty,
  • nieudostępnieniem obowiązkowego formularza informacyjnego przed zawarciem umowy,
  • brakiem informacji na temat pobieranych opłat (np. prowizji czy opłat za obsługę domową) lub odsetek dziennych (należnych w przypadku odstąpienia od umowy pożyczki),
  • niepodawaniem informacji o dostępnym 30-dniowym terminie zwrotu pożyczki, liczonym od odstąpienia,
  • nieinformowaniem o kolejności naliczania wpłat czy częstotliwości opłacania rat,
  • niewskazaniem czasu obowiązywania umowy oraz zasad przedterminowej spłaty.

Jak można zauważyć, w większości powyższych przypadków trudno mówić o oszustwach finansowych, a raczej uchybieniach proceduralnych.

Błędne RRSO

Praktyką, która stanowi poważne naruszenie interesów klientów jest podawanie nieprawdziwej wysokości Rzeczywistej Rocznej Stopy Oprocentowania. Wskaźnik ten służy konsumentom do porównywania ofert kredytowych. Nieprawdziwa wysokość RRSO lub całkowity brak informacji na ten temat może wprowadzać ich w błąd, przez co wybiorą mniej korzystny produkt. W raporcie podano około 20 przykładów takich uchybień, które wystąpiły w latach 2013 – 2018.

Nierzetelna reklama

Nieprawidłowości rynku pozabankowego były również związane z nieprecyzyjnymi reklamami, których hasła mogły wprowadzać konsumentów w błąd. Chodzi głównie o promowanie ofert takich jak chwilówki bez zdolności kredytowej czy chwilówki bez BIK, które zawierały niepełne lub nieprawdziwe informacje. Problemem bywał również zbyt krótki czas reklamy i wymagająca forma graficzna (duża ilość tekstu, mała czcionka), przez który klient nie mógł w pełni zapoznać się z faktycznymi warunkami pożyczki. Biuro Rzecznika Finansowego wskazało blisko 30 takich nieprawidłowości, które wystąpiły w latach 2013 – 2017.

Misseling

Omawiany raport “Nieprawidłowości na rynku finansowym a ochrona konsumenta” porusza również problem misselingu, czyli oferowania produktów i usług niedopasowanych do potrzeb konsumenta. W opracowaniu zabrakło jednak konkretnych przykładów, gdyż do tej pory, Prezes UOKiK nie wydał żadnej decyzji w tej sprawie.

Udzielanie pożyczek osobom bez zdolności kredytowej

Raport, jako jeden z problemów, wskazuje również nadmierną wyrozumiałość branży pozabankowej, w stosunku do osób posiadających niską zdolność kredytową. Choć firmy pożyczkowe, zgodnie z przepisami, przeprowadzają taką weryfikację, kryteria są na tyle łagodne, że pożyczki trafiają nawet do osób bez zdolności kredytowej. Rodzą się zatem obawy o nadmierne zadłużenie konsumentów.

Warto nadmienić, że omawiane powyżej nieprawidłowości najczęściej były stwierdzane przed wprowadzeniem przepisów regulujących chwilówki lub tuż po ich wdrożeniu (lata 2016-2017). Obecny poziom obsługi klientów i przestrzegania ich praw jest znacznie wyższy, co nie wyklucza jednak całkowicie dopuszczania się oszustw finansowych. W 2020 roku warto zatem mieć na uwadze powyższe kwestie.

Na co skarżą się klienci firm pożyczkowych?

Po 2016 roku większość problemów trapiących klientów sektora pozabankowego udało się wyeliminować. Zawsze jednak mogą pojawić się nierzetelne firmy pożyczkowe, które będą stosować nielegalne praktyki. Źródłem informacji na ten temat są skargi do Rzecznika Finansowego, które niestety systematycznie rosną.

Rzecznik Finansowy - skargi dotyczące rynku bankowo-kapitałowego.

Źródło: opracowanie Chwilowo.pl, na podstawie sprawozdań Rzecznika Finansowego z lat 2016-2018

Według raportu “Nieprawidłowości na rynku finansowym a ochrona konsumenta”, w 2017 roku zgłoszono 1506 wniosków o interwencję w sprawie kredytu konsumenckiego. W 2018 roku było ich już około 1730. Co budzi wątpliwości konsumentów?

Obchodzenie zakazu rolowanie chwilówek

Jednym z priorytetów ustawy antylichwiarskiej z 2016 roku było wyeliminowanie zjawiska rolowania pożyczek. Polegało ono na wielokrotnym przesuwaniu terminu spłaty zobowiązania, w celu naliczania kolejnych, bardzo wysokich opłat. Rozwiązaniem problemu miały być wprowadzone ograniczenia pozaodsetkowych kosztów pożyczki oraz tzw. zasada 120 dni.

Okazuje się jednak, że niektórzy pożyczkodawcy próbują ominąć zakaz, wykorzystując do tego zależne podmioty. Firma pożyczkowa, współpracując z firmami-córkami, udziela klientowi kolejnych pożyczek przedłużających, naliczając stosowne opłaty. Oznacza to, że choć formalnie zobowiązania udzieliły różne podmioty, zyski trafiają do jednej grupy kapitałowej.

Wysokie opłaty za poręczenie

Kolejną praktyką, na którą skarżą się klienci sektora pozabankowego, jest pobieranie od kredytobiorców (często bardzo wysokich) opłat za poręczenie. Jeszcze do niedawna, w przypadku pożyczki z gwarantem poręczenie miało charakter osobisty, nieodpłatny. Obecnie, coraz częściej zajmują się tym profesjonalne firmy poręczycielskie. Kredytobiorca zawiera wówczas umowę pożyczki z kredytodawcą i umowę poręczenia z poręczycielem. Choć stroną w poręczeniu jest poręczyciel i kredytodawca, koszty z tym związane ponosi pożyczkobiorca.

Jak podaje raport biura Rzecznika Finansowego, wysokość opłat za poręczenie w takich przypadkach sięga niekiedy nawet 40% całej kwoty pożyczki. Koszt ten, ze względu na nieścisłości prawne, nie jest uwzględniany ani w całkowitym koszcie kredytu ani w pozaodsetkowych kosztach kredytu. Nie obowiązują go zatem limity.

Nieprawidłowa całkowita kwota kredytu

Pożyczkodawcom zdarza się również doliczać kredytowane koszty kredytu do całkowitej kwoty kredytu, co jest nieuczciwą praktyką. Kredytowane koszty kredytu to te, które pożyczkobiorca reguluje od razu przy zawieraniu umowy (np. prowizje, opłaty przygotowawcze). Są one jednak pokrywane z kredytu i nigdy nie trafiają bezpośrednio do klienta. Dlatego też nie powinny być uwzględnione w całkowitej kwocie kredytu. Doliczanie kredytowanych kosztów do całkowitej kwoty kredytu ma swój konkretny cel. Praktyka ta pozwala na naliczenie wyższych pozaodsetkowych kosztów kredytu, dzięki czemu częściowo można ominąć ustalony limit.

Choć zmiany prawne w istotny sposób wpłynęły na bezpieczeństwo rynku pozabankowego, wciąż zdarzają się sytuacje, które dla konsumentów mogłyby stanowić oszustwo finansowe. Wątpliwe praktyki, polegające na próbie wymijania przepisów, są na bieżąco badane kontrolowane przez Rzecznika Finansowego oraz UOKiK. Co jednak mogą zrobić sami konsumenci?

Oszustwa finansowe – jak nie dać się zwieść?

Jak słusznie zauważają autorzy raportu, choć przepisy prawne i związana z nimi odpowiedzialność karna, stanowią pierwsze narzędziem walki z oszustwami finansowymi, podstawą powinna być edukacja. Przynajmniej część winy za oszustwa finansowe i nieprawidłowości na rynku ponoszą właśnie braki w edukacji ekonomicznej. Polacy wielokrotnie udowodnili, że ich wiedza na temat poszczególnych produktów finansowych i funkcjonowania rynków jest znikoma. Dowodem jest ilość ofiar w aferach takich jak choćby Amber Gold czy afera frankowa.

Oprócz podniesienia poziomu swojej wiedzy na temat finansów, skuteczne będzie również wyrobienie w sobie kilku nawyków:

  • Czytaj umowy kredytowe – bez względu na to, czy chcesz skorzystać z chwilówki czy kredytu w banku, zawsze powinieneś dokładnie przeczytać umowę. Jeśli masz problem ze zrozumieniem jej zapisów, skontaktuj się z biurem Rzecznika Finansowego.
  • Zachowaj czujność podczas transakcji – przy korzystaniu z usług finansowych (np. podczas zakupów, zaciągania pożyczki) bądź ostrożny. Nie korzystaj z podejrzanych stron internetowych, nie klikaj w linki przesyłane na e-mail. Śledź komunikaty swojego banku – może to uchronić Cię przed phishingiem i kradzieżą danych logowania.
  • Unikaj podejrzanych okazji – jeśli ktoś oferuje Ci podejrzanie korzystną pożyczkę lub zachęca do zainwestowania w wyjątkowo opłacalny projekt – bądź ostrożny. Najprawdopodobniej masz do czynienia z próbą oszustwa finansowego. Zanim skorzystasz, sprawdź dokładnie warunki. Upewnij się, że podmiot nie figuruje na liście ostrzeżeń KNF.
  • Stosuj zasadę ograniczonego zaufania w kontaktach z bankami i firmami pożyczkowymi. Przed złożeniem podpisu sprawdzaj dokładnie treść umów, a w razie wątpliwości żądaj wyjaśnień.
  • Korzystaj z bezpiecznych haseł i funkcji logowania – regularnie zmieniaj hasła do bankowości oraz kont klienta firm pożyczkowych.
  • Chroń swoje dane osobowe – unikaj podawania pełnych danych (w tym numeru PESEL i numeru dowodu), nie wysyłaj nikomu skanów dowodu osobistego. W przypadku utraty dokumentu – zgłoś się na policję.
  • Zastrzeż dane i dokumenty – prewencyjnie możesz skorzystać z usługi Bezpieczny PESEL, dzięki czemu Twój numer identyfikacyjny nie będzie mógł posłużyć do zaciągania pożyczki. Dodatkowo, w przypadku utraty dokumentów, dostępna jest również opcja zastrzeżenia dowodu osobistego.

Oszustwa finansowe, z każdym rokiem stają się coraz bardziej wyrafinowane i trudne do wyśledzenia. By się przed nimi chronić, trzeba mieć świadomość istniejących zagrożeń i dostępnych form pomocy.

Polecane oferty

Z pożyczek Vivus skorzystało już kilka milionów osób w Polsce jak i za granicą. Jeśli jeszcze nie wziąłeś swojej pierwszej chwilówki – Vivus będzie chyba najlepszym rozwiązaniem.

Pierwsza darmowa pożyczka do 5000 zł. Jedna z najczęściej wybieranych pożyczek przez użytkowników naszego portalu. Ceniona szczególnie za bezproblemowość i szybkość.

Na nieprzewidziane wydatki Wandoo przygotowało ofertę darmowej pożyczki do 3000 zł na 30 dni. Stali klienci mogą skorzystać z rabatów w programie lojalnościowym,

SolCredit jest innowacyjną firmą, która szybko pozwoli znaleźć Ci finansowanie. Dla nowych klientów pierwsza pożyczka do 5000 zł za darmo.

Komentarze

Dodaj komentarz do artykułu:

Uprzejmie informujemy, że komentarze zawierające wulgaryzmy lub niezgodne z zasadami języka polskiego nie będą publikowane w naszym serwisie.

    Sponsorujemy

    Robert Chmiel Logo Oficjalny partner Loan Magazine Awards 2016 Kongres Sektora Pożyczkowego Logo

    Nasze wyróżnienia

    Laur konsumenta 2016 Chwilowo.pl stosuje się do Zasad Dobrych Praktyk KPF

    Nasi partnerzy

    Polski Związek Instytucji Pożyczkowych logo Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce logo