Datio in solutum – co to jest?

Aktualizacja: 2020-02-17
Data publikacji: 2019-12-17
Autor: Marta Kazimierska
Ocena: 4.67
(ilość ocen: 3)

Na rynku pożyczek pozabankowych zdarzają się sytuacje, które wymagają od wierzycieli i dłużników poszukiwania niestandardowych rozwiązań dla skutecznego spełnienia świadczenia. Najczęściej, przypadki te dotyczą faktu powstania trudności w spłaceniu przez dłużnika zobowiązania, w takiej formie lub o takiej wartości, jaka została wskazana w umowie pożyczkowej. Okazuje się, że jednym z dopuszczalnych prawnie wyjść z tej sytuacji jest zastosowanie konstrukcji datio in solutum. Co oznacza to pojęcie i na jakich zasadach można je wdrożyć?

Kodeksowa definicja datio in solutum

Datio in solutum - czym jest?Instytucja datio in solutum to inaczej świadczenie w miejsce wykonania, którego definicję znajdziesz w artykule 453 kodeksu cywilnego: Jeżeli dłużnik w celu zwolnienia się z zobowiązania spełnia za zgodą wierzyciela inne świadczenie, zobowiązanie wygasa. Jednakże gdy przedmiot świadczenia ma wady, dłużnik obowiązany jest do rękojmi według przepisów o rękojmi przy sprzedaży. Co powyższa definicja oznacza w praktyce? Otóż jeżeli wierzyciel wyrazi zgodę na to, aby dłużnik swoje dotychczasowe zobowiązanie pieniężne zastąpił np. przeniesieniem na wierzyciela prawa do własności określonej ruchomości, w świetle prawa jest to rozwiązanie legalne.

Bezpośrednim celem zastosowania datio in solutum jest więc doprowadzenie do sytuacji, w której istniejące pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem zobowiązania wygasną na skutek spełnienia przez dłużnika świadczenia innego niż to, które zostało określone w pierwotnym zapisie umowy pożyczkowej. Wygaśnięcie zaistniałe w powyższy sposób jest tożsame ze standardowym wygaśnięciem zobowiązania poprzez jego zwykłe wykonanie. Ważne jednak, aby zadbać wówczas o spełnienie warunku rzeczywistego wykonania świadczenia przez dłużnika.

Porównaj wszystkie chwilówki:

darmowe i bez BIK. Znajdź najlepszą ofertę dla siebie.

Wykonalność konstrukcji datio in solutum, strony zobowiązania regulują za pomocą umowy o świadczenie w miejsce wykonania. Sporządzenie tego dokumentu jest konieczne dla skutecznego wygaśnięcia zobowiązania na podstawie wykonania świadczenia zastępczego.

Zastępcze wykonanie zobowiązania a podatki

Datio in solutum, czyli inaczej zastępcze wykonanie zobowiązania dopuszcza przeniesienie w miejsce np. świadczenia pieniężnego, własności określonej ruchomości. W związku z powyższym rodzi się słuszne pytanie o opodatkowanie takiej transakcji. Czy dłużnik przekazujący wierzycielowi prawa do własności np. pojazdu, podlega opodatkowaniu w zakresie PCC, VAT lub CIT? Jest to kwestia niezwykle ważna z perspektywy dłużnika, który korzystając z chwilówki, pożyczki na raty lub pożyczki prywatnej, nie dysponuje zapewne wolnymi środkami na opłacenie podatku od ratującej go w trudnej sytuacji instytucji datio in solutum.

Datio in solutum a PCC

Większość transakcji przeniesienia własności określonej nieruchomości lub ruchomości na inną osobę, podlega opodatkowaniu z tytułu podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC). Dłużnicy korzystający zatem z rozwiązania, jakie umożliwia im datio in solutum mogą mieć obawy, czy przeniesienie na wierzyciela ich własności nie będzie wiązało się z koniecznością opłacenia podatku od tej czynności. Okazuje się jednak, że w tym przypadku przepisy przewidziały zwolnienie świadczeń wykonanych w miejsce zobowiązań z opodatkowania tytułem PCC.

Podstawą dla takiej decyzji jest założenie, że umowa o świadczenie w miejsce wykonania zawarta pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem nie jest umową sprzedaży, ale porozumieniem wskutek którego wierzyciel wyraża zgodę na wygaśnięcie istniejącego zobowiązania dzięki wykonaniu przez dłużnika świadczenia zastępczego. Jedyną konsekwencją tej umowy jest więc spełnienie przez osobę zadłużoną zobowiązania, co prowadzi bezpośrednio do jego wygaśnięcia.

Świadczenie w miejsce wykonania a VAT

Przepisy regulujące funkcjonowanie podatku od towarów i usług (VAT) nie biorą pod uwagę powodu, dla którego dana czynność zaistniała. Datio in solutum nie będzie więc w tym przypadku podstawą do opodatkowania czynności przeniesienia własności w ramach tej instytucji prawa. Podatek VAT nakładany jest wówczas, jeśli dana czynność spełnia warunki, aby zostać opodatkowaną.

W związku z powyższym, w sytuacji wykonywania świadczenia w miejsce pierwotnego zobowiązania, obłożenie podatkiem VAT może nastąpić jedynie wówczas kiedy czynność przeniesienia własności podlega przepisom o podatku od towarów i usług, a dłużnik jest podatnikiem VAT.

Spory wokół podatku CIT

W obliczu możliwości skorzystania przez dłużnika z zastępczego wykonania świadczenia na rzecz jego wierzyciela np. poprzez przeniesienie własności pojazdu, zaczęły pojawiać się głosy, czy czynności podejmowane w ramach datio in solutum nie powinny zostać objęte podatkiem CIT. Wydawano w tej sprawie wyroki sądowe pozostające w dobrym interesie podatników, ale również takie, które przyznawały rację fiskusowi.

Ostatecznie, w odniesieniu do świadczenia w miejsce wykonania uznaje się, że skoro spłata długu przez dłużnika nie skutkuje dla niego powiększeniem majątku, to datio in solutum w rezultacie nie może powodować przychodu. Jest to równoznaczne z tym, że czynności wynikające z zastosowania datio in solutum nie powinny podlegać opodatkowaniu CIT.

Kiedy datio in solutum okazuje się bezskuteczne?

Świadczenie w miejsce wykonania.Okazuje się, że nie w każdej sytuacji porozumienie zawarte pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem o świadczeniu w miejsce wykonania będzie bezwzględnie skuteczne. Jeżeli dojdzie do sytuacji, w której dłużnik posiada więcej niż jedno zobowiązanie, a co za tym idzie więcej niż jednego wierzyciela, to wykonanie przez niego świadczenia zastępczego na rzecz jednego z nich, może spotkać się ze sprzeciwem pozostałych. Taki przypadek opisuje art. 527 kodeksu cywilnego, wyjaśniający jednocześnie czym jest skarga pauliańska.

By mogło jednak dojść do złożenia powyższej skargi przez pozostałych wierzycieli dłużnika, muszą zostać spełnione określone przesłanki: Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

Bezskuteczność datio in solutum następuje w związku z powyższym jedynie w sytuacji, w której dłużnik oraz wierzyciel na rzecz którego zostało spełnione świadczenie w miejsce wykonania, świadomie i intencjonalnie zadziałali przeciwko dobrym interesom pozostałych wierzycieli. Trzeba jednak pamiętać, że najczęściej dłużnicy korzystający z datio in solutum nie działają w złej wierze, ale właśnie z myślą o wywiązaniu się w dostępny im sposób ze swojego zobowiązania. Kwestia zasadności złożenia skargi pauliańskiej jest więc w tym przypadku obszarem do interpretacji sądowej.

Datio in solutum – zawsze korzystne dla obu stron umowy?

Ciężko nie odnieść wrażenia, że instytucja świadczenia w miejsce wykonania jest pewnego rodzaju kompromisem pomiędzy wierzycielem i dłużnikiem. Podpisanie umowy zazwyczaj poprzedzają negocjacje pomiędzy stronami, które próbują zadbać o swój jak najlepszy interes. Takie działania zwykle kończą się niezbędnymi ustępstwami z jednej lub obu stron zobowiązania. W przypadku dłużnika, mało korzystnym może okazać się fakt konieczności zbycia dobra o określonej dla niego wartości. Dla przykładu – ruchomość, która stanowi niezbędne narzędzie do wykonywania pracy (samochód, maszyna rolnicza) to często wyrzeczenie znacząco wpływające na późniejszy komfort życia dłużnika.

Analizując natomiast instytucję datio in solutum z perspektywy wierzyciela, trzeba zwrócić uwagę na fakt, że środki finansowe w postaci gotówki są dla niego zazwyczaj najbardziej pożądaną, bo najmniej kłopotliwą formą spłaty długu. Jeżeli wierzyciel uzyska prawo do własności określonej ruchomości, a zależy mu na odzyskaniu gotówki, koniecznym z jego strony będzie znalezienie sposobu na zbycie nowej własności w cenie, która go usatysfakcjonuje. Abstrahując jednak od kompromisowego charakteru świadczenia w miejsce wykonania, dla wielu dłużników i wierzycieli, wygaśnięcie wzajemnego zobowiązania będzie wartością nadrzędną.

Więcej artykułów z tej kategorii

Komentarze

Dodaj komentarz do artykułu:

Uprzejmie informujemy, że komentarze zawierające wulgaryzmy lub niezgodne z zasadami języka polskiego nie będą publikowane w serwisie.

    Sponsorujemy

    Robert Chmiel Logo Oficjalny partner Loan Magazine Awards 2016 Kongres Sektora Pożyczkowego Logo

    Nasze wyróżnienia

    Laur konsumenta 2016 Chwilowo.pl stosuje się do Zasad Dobrych Praktyk KPF

    Nasi partnerzy

    Polski Związek Instytucji Pożyczkowych logo Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce logo